Associated Press деректерін талдаған Aikyn.kz ғасырлар бойы қолданылып келген Mercator картасының неліктен сынға ұшырағанын және БҰҰ шешімі әлем карталарын қалай өзгертетінін түсіндіреді.
4 қыркүйекте қабылданған қарарды Того ұсынып, Африка Одағына мүше мемлекеттер қолдаған. Құжатты БҰҰ-ға мүше 164 мемлекет жақтады. Жалғыз АҚШ қана қарсы дауыс берсе, Сербия, Эстония, Грузия, Литва, Молдова және Украина қалыс қалған.
Қарар үкіметтер мен түрлі мекемелерді XVI ғасырдан бері кеңінен қолданылып келе жатқан дәстүрлі Mercator проекциясының орнына Equal Earth картасын пайдалануға шақырды. Өз шешімімен БҰҰ Mercator картасына тыйым салған жоқ және оны міндетті түрде ауыстыруды талап етпейді. Құжат тек Equal Earth (Тең Жер) проекциясын қолдануды ынталандырады.
Екі картаның басты айырмашылығы құрлықтардың көлемін бейнелеуден байқалады. Mercator проекциясында Гренландия мен Африка шамалас болып көрінеді. Шын мәнінде олардың көлемі мүлдем басқа. Equal Earth картасында Африка Гренландиядан шамамен 14 есе үлкен.
«Карталар біздің әлем туралы түсінігімізді қалыптастырады. Олар білім беруге бағыт береді, қиялға әсер етеді және қоғамның ортақ қабылдауын қалыптастырады», – дейді Тогоның сыртқы істер министрі Роберт Дюссе.
Mercator проекциясын XVI ғасырда фламанд картографы Герард Меркатор еуропалық теңізшілердің навигациясын жеңілдету үшін жасаған. Бұл жүйе теңізде бағыт анықтауға қолайлы болғанымен, Жер шарын жазық картаға түсіру кезінде аумақтардың көлемін бұрмалайды. Полюстерге жақын орналасқан Гренландия мен Солтүстік Америка секілді аймақтар шынайы көлемінен әлдеқайда үлкен, ал Африка мен Оңтүстік Америка салыстырмалы түрде кіші болып көрінеді.
2018 жылы жасалған Equal Earth проекциясы, керісінше, құрлықтардың аудандарын бір-біріне қатысты шынайы пропорцияда бейнелейді. Оның жақтастары бұл тәсіл географиялық шындықты дәлірек жеткізеді деп есептейді.Жаңа картаны қолдаған негізгі ұйымдардың бірі Africa No Filter БҰҰ шешімін құптады.
«Біз нақты карталардың мектептерде, оқулықтарда, жаңалық редакцияларында, бизнесте және күн сайын миллиардтаған адам пайдаланатын цифрлық платформаларда болғанын қалаймыз», – деп мәлімдеді ұйым.
Францияның сыртқы істер министрі Жан-Ноэль Барро да шешімнің символдық маңызына назар аударды.
«Картаны өзгерту әлемді өзгертпейтіні анық. Бірақ бұрмаланған бейнені түзетудің өзі – шындықты мойындау әрекеті», – дейді ол.
Сиракуз университетінің география профессоры Марк Монмоньенің айтуынша, Mercator проекциясының негізгі артықшылығы навигацияда ғана сақталады. Географтар оны әлем елдерінің салыстырмалы аумағын көрсету үшін пайдалануды жөн санамайды.
БҰҰ қарары картографиялық стандарттарды бірден өзгертпейді. Бастаманы қолдаушылар Equal Earth картасының білім беру жүйесінде, БАҚ-та және цифрлық сервистерде кеңінен таралуы Африка мен басқа құрлықтардың әлем картасындағы нақты ауқымын дұрыс қабылдауға мүмкіндік береді деп үміттенеді.