4 қыркүйекте қазақстандық киноиндустрияда тұңғыш рет табиғи апат тақырыбын арқау еткен «Қайтадан» фильмі жарыққа шығады. Фильмнің режиссері әрі сценарий авторы Думан Еркінбек пен бас продюсері Жалын Тілеуберген Aikyn.kz сайтына сұхбат беріп, туындының мазмұны мен түсірілім процесінің қыр-сырын әңгімелеп берді.
– «Қайтадан» фильмі – Қазақстандағы табиғи апат туралы алғашқы фильм. Мұндай жанрда фильм түсіруге не түрткі болды?
Думан Еркінбек, режиссер әрі сценарий авторы:
– Фильмнің идеясы маған 2020 жылы келді. Сол жылы Алматы облысындағы Күрті ауылында бір түсірілімде жүргенбіз. Сол ауылдың шетінде үлкен дамбыны көріп, «егер жарылып кетер болса, ауылдың түгі қалмайды ғой» деген ой келді. Ақыры осы идеяны дамыта келе, «Қайтаданның» сценарийін жазып шықтық.
– Фильмнің атауы – «Қайтадан». Бұл атаудың астарында қандай ой жатыр?
Жалын Тілеуберген, фильмнің бас продюсері:
– Біз бұл фильмде елімізде бар проблемаларды көтеруге тырыстық. Ауыл шетіндегі дамбының жарылуы сол жалпы тосыннан туатын, болмаса көзге көрінгенімен шешімін таппай тұрған мәселелердің жиынтық образы. Осындай мәселелердің барына көрерменнің назарын аударуды қаладық. Егер нақты проблеманы өз уақытында шешпей, оны жылы жауып қоя салатын болсақ, онда бұл проблемалар қайта айналып алдымыздан шыға беретін болады. Қазақта «ауруын жасырған өледі» дейтін сөз бар ғой. Кез келген дүниеден сабақ алмай, мәселені қайта ой елегінен өткізбейінше, ол қайталанып келіп отырады «Қайтадан» деген атау осы ойдан туындады.
– Фильмнің негізгі идеясын қалай сипаттар едіңіз, яғни, қоғамға қандай ойды жеткізгіңіз келді?
Жалын Тілеуберген, фильмнің бас продюсері:
– Апат айтып келмейді. Осы фильм арқылы қандай да бір тосын жағдай болса, еліміздің әрбір азаматы қалай әрекет ету керегін көрсетуге тырыстық. Жалпақ тілмен айтар болсақ, бұл – есею туралы фильм. Яғни, фильмдегі бас кейіпкер мен ондағы ауыл жастары мен қарттарының есею процесі арқылы қазақ қоғамына ой тастап, бірге есеюге, өз болашағы үшін жауапкершілікті өз мойнына алуға үндеп отырмыз.
– Фильмді түсіру барысында ең күрделі болған сахналар қайсысы?
Думан Еркінбек, режиссер әрі сценарий авторы:
– 300-ден астам массовка, ондаған дрон, екі үлкен түсірілім тобы қатысқан эвакуация мен дамбының жарылу сахналарын түсіру қиынға соқты. Жалпы, өте масштабты, техникалық тұрғыдан қиын жоба болғандықтан, әрбір түсірілім күні сынаққа толы болды. Мұнда «уақыт ілмегі» (бас кейіпкер бір күннің тұзағында қалып қойып, күн қайталана береді) әдісі қолданылғандықтан, бізге ауа райының күнделікті бірқалыпты болуы маңызды болды. Табиғаттың тосын мінезіне тәуелді болып қалдық. Ең жүйкені жұқартқаны, фильм түсірілген мезгілде шектен тыс жауын жауды. Бұл фактор да жалпы түсірілім процесін ауырлата түсті.
– Арнайы эффектілер мен декорациялар жасау үшін қандай технологияларды қолдандыңыздар? Елімізде мұндай деңгейдегі визуалды эффектілерді жүзеге асыру қаншалықты қиын болды?
Жалын Тілеуберген, фильмнің бас продюсері:
– Фильм үшін жай ғана декорация емес, толыққанды ауыл тұрғызылды. Оған қоюшы суретшілеріміз бас-аяғы 3 ай уақыт жоғалтты. Осы арқылы біздің мамандардың ауқымды ғана емес, өте креативті декорацияларды да жасай алатын дәлелдедік деп ойлаймын. Әлбетте, бұл жұмыстарды атқару оңай болған жоқ. Дегенмен жұмыс тобының жобаға деген сенімі мен ауызбіршілігінің арқасында бәрін өткердік. Ең бастысы – көрерменге сапалы, ой саларлық терең туынды ұсынғымыз келді. Қалғанын халық бағалайды.
– Бұл – қымбат әрі техникалық жағынан күрделі жанр. Қаржыландыру, ресурс жағынан қандай да бір қиындықтар болды ма?
Жалын Тілеуберген, фильмнің бас продюсері:
– Бұл фильм Мәдениет және ақпарат министрлігі мен Ұлттық киноны қолдау Мемлекеттік орталығының қолдауымен түсірілді. Кино түсіру – шығыны мен машақаты көп жұмыс. Әсіресе, судың графикасын жасау бізге қиынға соқты. Бұл – киноиндустриясы енді дами бастаған, бізді былай қойғанда, Голливудтың өзі қиналатын іс. Мәселен, атақты Джеймс Кэмерон өзінің «Аватар. Су жолы» фильмінде мінсіз графика жасау үшін жүзеген миллион доллардан асатын қаржы мен ондаған жыл жұмсаған. Өкінішке қарай, бізде ондай қаржы мен уақыт болған жоқ. Сондықтан жеке пәтерімді сатып, қаржысын осы фильмге салуыма тура келді.
– Актерлер үшін физикалық дайындық, судағы түсірілім немесе қауіпті сахналар қаншалықты қиын болды?
Думан Еркінбек, режиссер әрі сценарий авторы:
– Біз о бастан физикалық тұрғыдан ауыр сахналарға әзір актерлерді іздедік. Өйткені бұл фильмде қимылсыз сахналар жоқтың қасы. Дамбы жарылып, су басып жатқандықтан, актерлерге үнемі жүгіріп, қозғалыс үстінде болуға тура келді. Олар эмоциялық тұрғыдан ауыр сахналарда шебер ойнап қана қоймай, түсірілімнің қиындығына төтеп беру қажет болды. Дегенмен актерлер түсірілім қанша қиынға соқса да, кәсіби маман екенін көрсетті.
– «Қайтадан» тек қана көркем фильм бе, әлде экологиялық және әлеуметтік мәселелерге арналған ескерту деп айтуға бола ма?
Думан Еркінбек, режиссер әрі сценарий авторы:
– Мен үшін кино – қоғамның ойын өзгертіп, күрделі тақырыптарды көтеріп, ойды өсіретін құбылыс. Кино о баста, сауық-сайранның бір түрі болғаны рас. Бірақ XX ғасырдың екінші жартысында, әсіресе, Еуропада тұтастай елдің психологиялық дертін жазатын өнерге айналды. Мен кино өнерін еліміздегі шешімін таппаған, болмаса қоғам ретінде әлі ой жүгіртіп көрмеген мәселерді қайта ой елегінен өткізуге мүмкіндік беретін жол ретінде көремін. «Қайтадан» фильмінде отбасы мәселесі, ауылдағы жастардың жұмыссыздығы, нақты мәселені емес, тек мәселенің салдарымен күресіп кететін ескі сананы ашып көтеруге тырыстым.
– Сіздің ойыңызша, бұл фильм Қазақстандағы киноиндустрияның дамуына қандай серпін береді?
Думан Еркінбек, режиссер әрі сценарий авторы:
– Қай уақытта болмасын, сәуегейлік танытып, болашаққа қатысты болжам жасау қатерлі іс. Сондықтан қазақ киносының болашағы қалай болатынын дөп басып айта алмаймын. Тек бізде киноиндустриясы сауық түрі ретінде ғана қалып қоймай, қоғамды есейтетін, ойландыратын, әлемдік деңгейдегі өреге шыққан, халықты ақымақ көрмейтін бағалы өнерге айналғанын қалаймын. «Қайтадан» фильмі осы үддеден шығып, қазақ көрерменіне ой салса деймін. Ал біздің туындымыз, жалпы қазақ киноиндустриясына серпін беріп, күрделі тақырыптарды қозғайтын уақыт жеткенін ұқтырып жатса, әлбетте, қуанамын!
– «Қайтадан» фильмін халықаралық деңгейге шығарып, кинофестивальдерге қатысу жоспарда бар ма?
Жалын Тілеуберген, фильмнің бас продюсері:
– Бұл фильм, ең алдымен қазақ көрерменіне арналған туынды екенін баса айтқым келеді. Мұнда жалпы адамдық құндылықтармен қатар, негізінен қазақ көрермені ғана түсінетін тақырыптар көп. Соңғы он жылдықта қазақ қоғамы басынан өткерген шетін мәселелер жетерлік. Сол себепті «Қайтаданды» барынша өз еліміздің ішінде көрсетіп, кең-байтақ жеріміздің әрбір тұрғынына тарату біз үшін маңызды. Дегенмен шетелдік көрерменнің де ойынан шығып, жақсы ұсыныстар болса, оларды да қарастыруға дайынбыз.